بهداشت دهان و دندان در گربه ها

بهداشت دهان و دندان در گربه ها.دهان و دندان ها یکی از ارگان های مهم بدن هستند. دندان های سگ و گربه نیز همانند انسان نیاز به مراقبت های بهداشتی از جمله مسواک زدن(حداقل سه بار در هفته) و معاینات دندانپزشکی(حداقل هر 6 ماه یکبار بخصوص بعد از 2 سالگی) دارد.

عدم رعایت نکات بهداشتی برای لثه و دندان ها باعث ایجاد التهاب لثه(ژینژیویت) و در صورت عدم درمان و کنترل آن به پریودونتیت پیشرفت کرده و در نهایت حیوان دندان های خود را از دست می دهد. در حین پیشرفت بیماری حیوان به دلیل بیماری لثه و درد ناشی از آن قادر به تغذیه مناسب نبوده و دچار بی اشتهایی کاذب و کاهش وزن می گردد. همچنین در این مدت بوی بد دهان حیوان برای صاحب آن به شدت آزار دهنده و غیر قابل تحمل می باشد. نکته قابل توجهی که در اینجا وجود دارد این است که بیماری های لثه علاوه بر موارد فوق باعث ایجاد آسیب به ارگان های دیگر بدن نیز می گردد. برای مثال بیماری مزمن لثه ها می تواند باعث آسیب به کلیه ها شده و یکی از علل دخیل در نارسایی مزمن کلیه ها باشد. همچنین عفونت های مزمن لثه و تجمع جرم بر روی دندان ها به طور مداوم باعث آزاد شدن و ورود باکتری ها به خون می گردد که می تواند باعث ایجاد آسیب به بدن حیوان گردد.

brushing-cats-teeth-alamy-bd09fn

نحوه مسواک زدن گربه

بیماری پریودونتال به علت تجمع پلاک های باکتریایی بر روی دندان ها و ساختارهای نگهدارنده آنها ایجاد می گردد. بیماری پریودونتال شامل ژینژیویت(التهاب لثه) و پریودونتیت(شکل شدید بیماری که در آن استخوان و بافت های حمایت کننده دندان از بین رفته و در نهایت حیوان دندان خود را از دست می دهد) می باشد. در صورتی که پلاک ها کنترل نشوند، این بیماری پیشرونده، غیر جبران پذیر و غیر قابل درمان می باشد. اما این بیماری با تکنیک های درمانی مناسب قابل پیشگیری و مدیریت می باشد.

بیماری پریودونتال معمولترین بیماری است که در سگ و گربه رخ می دهد. سن، وزن بدن، شکل سر، جیره غذایی و رفتار های جوشی میزان شیوع آن را تحت تاثیر قرار می دهد. در این مورد اتفاق نظر وجود دارد که بیش از نصف جمعیت سگ های خانگی تا حدودی دچار این بیماری بوده و با افزایش سن میزان شیوع بیماری تا 80% و یا بیشتر افزایش می یابد.

برقراری سلامت بافت های نگهدارنده دندان نیاز به رعایت بهداشت دهان، سلامت سیستم عمومی بدن و مناسب بودن تغذیه حیوان دارد.

ژینژیویت

وقتی که باکتری ها بین دندان ها و لثه ها تجمع پیدا می کنند، منجر به تحریک، التهاب و خونریزی می گردند. لبه های لثه های سالم به طور محکم اطراف دندان ها را احاطه می کنند. در یک سگ یا گربه مبتلا به ژینژیویت جرم های دندانی(dental calculus) خشن و ناصاف به شکل نامنظم در طول خط لثه، نقاطی را ایجاد می کند که لثه ها را از روی دندان بلند می کند. این حالت فضایی را مابین دندان و لثه ایجاد می کند که در این فضا غذا و باکتری ها به دام می افتد. در این زمان لثه دچار عفونت می گردد. جرم های دندانی از نمک های کلسیم، باکتری ها، ذرات غذایی و مواد ارگانیک دیگر تشکیل شده است. در مرحله اولیه تجمع به رنگ قهوه ای زرد و نرم است که قابل تمییز شدن با مسواک می باشد و در این مرحله پلاک نامیده می شود. پلاک به سرعت به دلیل تجمع مواد معدنی سفت شده و تبدیل به جرم دندانی می گردد که در این مرحله قابل تمییز شدن با مسواک نمی باشد. جرم دندانی در سطح تمام دندان ها جمع شده اما در مقدار زیاد بر روی سطح گونه ای دندان های پیش آسیا و آسیا یافت می شود. جرم سازمان یافته بر روی دندان ها به صورت اولیه باعث التهاب لثه می گردد. جرم های دندانی تا حدودی در تمام سگ های بالای 2 سال وجود دارند. به نظر می رسد که در نژاد های خاصی از سگ ها از قبیل پودل و سگ های نژاد کوچک و گربه های پرشین تشکیل جرم های دندانی سریعتر رخ می دهد. سگ هایی که با جیره غذایی سفت تغذیه می شوند و استخوان یا بیسگویت مخصوص سگ را می جوند، تشکیل جرم در آن ها نسبت به سگ هایی که از غذاهای کنسروی و نرم استفاده می کنند، کمتر رخ می دهد. علامت مشخصه ژینژیویت(التهاب لثه) بوی بد دهان می باشد. لثه ها قرمز و متورم به نظر می رسند و به راحتی در هنگام لمس کردن دچار خونریزی می گردند.

درمان ژینژیویت

برای جلوگیری از پیشرفت بیماری به پریودونتیت، ژینژیویت باید درمان شود در غیر این صورت تاخیر در درمان باعث ایجاد بیماری پریو شده که در این مرحله بیماری لثه غیر قابل برگشت می باشد. برای پاک کردن پلاک و کالکولوس ها، تمامی دندان ها باید جرم گیری و برساژ شوند. در حال حاضر همانند انسان خیلی از دامپزشکان از دستگاه های اولتراسونیک برای جرم گیری و تمییز کردن دندان های سگ و گربه استفاده می کنند. برای انجام جرم گیری و بدست آوردن بهترین نتیجه حیوان باید داروی آرامبخش دریافت کرده ویا اینکه بیهوشی عمومی به حیوان داده شود. بعد از انجام جرم گیری و درمان های صورت گرفته توسط دامپزشک برای جلوگیری از بیماری های دهان و دندان صاحب حیوان باید اقدامات زیر را انجام دهد.

اقدامات مراقبتی برای دندان های حیوانات خانگی

خیلی از سگ ها و گربه ها باید از سنین 3-2 سالگی مراقبت های دندانپزشکی مناسبی را دریافت کنند. فواصل معاینات دندانپزشکی، جرم گیری و برساژ بستگی به سرعت تشکیل جرم بر روی دندان دارد. مراقبت های بهداشتی مناسب در منزل نیاز به جرم گیری و تمییز کردن اساسی دندان ها را کاهش می دهد. در حقیقت بیماری های دندانی توسط اقدامات زیر به طور کامل قابل پیشگیری می باشد:

  • تغذیه با غذای خشک. غذای خشک ساینده بوده و دندان ها را تمییز نگه می دارد. به جای در اختیار قرار گرفتن اندک اندک غذای خشک در کل طول روز بهتر است حیوان یک یا دو بار در روز با غذای خشک تغذیه شود. اگر شما ترجیح می دهید که از غذاهای کنسروی برای تغذیه حیوان خود استفاده کنید بهتر است که یک سری بیسگویت های خشک نیز در اختیار حیوان قرار گیرد. بعضی از این شرکت های تولید کننده مواد غذایی برای جلوگیری از ایجاد پلاک و جرم برروی دندان های حیوانات، غذاهای تجارتی خاصی را در اختیار مصرف کنندگان در بازار قرار داده اند.
  • دندان ها و لثه حیوان خود را حداقل سه بار در هفته با استفاده از خمیر دندان مخصوص سگ ها مسواک بزنید. این برنامه مسواک زدن را از سنین پائین تر که لثه های حیوان هنوز سالم می باشد شروع کنید. در صورتی که حیوان دچار بیماری پریودونتال(بیماری پیشرفته لثه) گردد، نیاز است که روزانه این عمل را انجام دهید.
  • داشتن برنامه سالیانه ویزیت دامپزشکی برای تمیز کردن و جرم گیری دندان ها از ایجاد مشکلات دندانی جلوگیری می کند.

پریودونتیت

در صورت ادامه ژنژیویت و عدم درمان آن پریودونتیت ایجاد می شود. دندان در داخل استخوان فک توسط یک بافت همبند به نام پریودونتال نگهداری می شود. وقتی که عفونت لثه به غشاء پریودونتال حمله می کند، شل شدن در دندان شروع شده و در نهایت حیوان دندان خود را از  دست می دهد. این فرایند درناک می باشد. با اینکه اشتهای حیوان خوب است ولی ممکن است نزدیک ظرف غذا نشسته و تمایل به خوردن غذا نداشته باشد و غذا از دهانش بیفتد. آویزان شدن بزاق معمول می باشد. آبسه ریشه ممکن است به داخل سینوس فک بالا و یا حفره بینی پاره شده و باعث ایجاد ترشحات یک طرفه چرکی از بینی، ایجاد سوراخ بین حفره دهان و بینی و یا تورم زیر چشم گردد.

درمان پریودونتیت

دندان ها باید توسط دامپزشک با تجربه همانند ژنژیویت جرمگیری و بروساژ گردد. در عفونت های شدید نیاز به کورتاژ و برداشت قسمتی از لثه های درگیر بیماری می باشد. در حیواناتی که پریودونتیت بسیار پیشرفته و شدید می باشد، ممکن است تعدادی از دندان ها و یا حتی همه آنها قبل از آنکه ترمیم لثه بتواند شروع شود، خارج گردند. وقتی که لثه ها ترمیم شدند، حیوان بدون دندان به طور شگفت انگیز قادر به خوردن غذا می باشد. بسته به شدت بیماری آنتی بیوتیک ها بمدت 3-1 هفته توسط دامپزشک به حیوان تجویز می شود.

بعد از اقدامات لازم توسط دامپزشک، دهان حیوان باید روزانه 1 یا 2 بار توسط محلول کلر هگزیدین 0.2 درصد در منزل شسته شود. گوش پاک کن را به محلول کلرهگزیدین آغشته کرده و به آرامی برروی لثه ها و دندان ها بکشید. شما همچنین می توانید دهان حیوانتان را با مسواک مخصوص سگ و خمیر دندان های که به صورت اختصاصی برای سگ ساخته شده و حاوی کلرهگزیدین می باشد، مسواک بزنید. لثه های حیوان را با انگشتتان و یا یک گاز نرم با حرکت آرام دورانی در حالی که فشار بر روی سطح انتهایی لثه ها هم مرز با دندان وارد می گردد، ماساژ دهید. ماساژ و شستشوی دهان را تا بهبود کامل لثه ها ادامه دهید. در این مدت حیوان با غذای کنسروی مخلوط شده با آب که به صورت خمیر در آمده است، تغذیه گردد. بعد از بهبودی کامل حیوان، مراقبت های بهداشتی مناسب دندان را در منزل ادامه دهید تا از رخداد مجدد بیماری های دهان و دندان در حیوانتان پیشگیری گردد.

یکسری از ترکیبات تجارتی هم در پت شاپ ها وجود دارند که استفاده از آنها می تواند در بهداشت دهان و دندان مفید واقع شوند.

JP photo (2)

این شکل گربه مبتلا به التهاب لثه(ژینژیویت) را نشان می دهد که بیماری در مراحل اولیه بوده و با درمان سریع قابل برگشت می باشد.

fullmouth2

 این شکل گربه مبتلا به بیماری پریودونتال را نشان می دهد که در آن لثه های گربه دچار عفونت شدید بوده و بیماری در این مرحله پیشرفته بوده و ممکن است که گربه دندانهای خود را به دلیل پسروی لثه و لق شدن از دست بدهد.

نوشته شده توسط دکتر حسین زارع- متخصص بیماری های داخلی حیوانات  کوچک از دانشگاه تهران

 

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *